Türkçesi edinsel bağışıklık yetmezliği sendromu olan AİDS, HIV  virüsünün neden olduğu, kan yoluyla ve cinsel ilişki sırasında bulaşan bir hastalıktır. Bu virüs, vücuda girdiğinde hastalığa karşı direnç göstermemizi sağlayan bağışıklık sistemimizi yok eder. Böylece başka hastalıklara yakalanmamız çok kolaylaşır ve en basit bir soğuk algınlığına bile direnç gösteremeyiz.

HIV enfeksiyonu tanımlandığı 1980’li yıllardan bu yana tüm dünyada yayılmaya devam etmektedir.

Birleşmiş Milletler HIV/AİDS ortak programı UNAİDS 2015 yılı raporunda, dünyada 2015 yılı içinde yaklaşık 2.1 milyon kişinin HIV ile enfekte olduğu,  36.7 milyon kişinin HIV ile yaşadığı ve 1.1 milyon kişinin AİDS nedeniyle hayatını kaybettiği belirtilmektedir.

Dünya genelinde hasta sayısı azalırken Doğu Avrupa ve Orta Asya’da hasta sayısı artmaktadır. Türkiye, Ukrayna, Moldovya ve Rusya hasta sayısının artmakta olduğu ülkeler arasında yer almaktadır.

Türkiye’de 2010 yılında HIV pozitif kişi sayısı 529 iken,2015 yılında bu sayı yaklaşık dört kat artış göstererek 2130 olmuştur. Ülkemizde, 1985 yılından günümüze kadar doğrulama testi pozitif tespit edilerek bildirilen 13766 HIV/AİDS vakası mevcuttur. Vakaların %78’i erkek, %22’si kadın olup en fazla görüldüğü yaş grubu 25-34 yaş grubudur.

HIV enfeksiyonu korunmasız cinsel temas, ortak kullanılan enjektörlerle damar içi madde kullanımı, enfekte kan transfüzyonu yoluyla veya anneden bebeğe gebelik döneminde, doğum sırasında veya doğum sonrasında emzirmeyle bulaşabilmektedir.

Cinsel temas sırasında prezervatif kullanmak bulaşma riskini azaltır, ancak tamamen ortadan kaldırmamaktadır. HIV enfeksiyonu HIV pozitif kişilerle tokalaşmak, yanak yanağa öpüşmek, aynı iş yerinde çalışmak, aynı ortamda bulunmak, dokunmak, aynı telefonu, aynı bardağı, çatal ve kaşığı kullanmak, aynı tuvaleti, aynı havuzu kullanmak ile ve sivrisinek ve tahtakurusu gibi böcek ısırmalarıyla bulaşmaz.

HIV enfeksiyonu önlenebilir bir hastalıktır. Korunma önlemleri tedaviden daha etkili ve ucuzdur. Tek eşlilik, riskli cinsel temastan kaçınma, riskli cinsel temasta doğru bir şekilde kondom kullanımı etkenin cinsel yolla bulaşmasına karşı en güvenli korunma yollarıdır.

Riskli cinsel davranışta bulunan kişilerin doktora başvurarak gerekiyorsa test yaptırması gerekmektedir.

Hastalığın tanımlandığı ilk dönemlerin aksine HIV/AİDS günümüzde Dünya Sağlık Örgütü tarafından ölümcül hastalıklar listesinden çıkartılarak yaşam boyu birlikte yaşanacak hastalıklar listesine alınmıştır. Doğru zamanda ilaç tedavisine başlanan HIV pozitif kişiler kaliteli ve sağlıklı bir yaşam sürdürebilirler. Ayrıca uygulanan ilaç tedavisi bulaştırıcılığı da azaltmaktadır.

 

    Prof.Dr.Dilara İNAN
Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji A.D.