Dünya Astım Günü için Akdeniz Üniversitesi Hastanesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Hekimlerinden Uzm. Dr. Hülya DİROL ile
bilgilendirici bir söyleşi gerçekleştirdik.

 

 

   

Astım nedir?

Astım, mikrobik olmayan bir iltihap sonucu hava yollarının şişmesi ve daralması ile karakterize bir havayolu hastalığıdır. Hava yollarının daralmasına bağlı olarak hastada bir takım şikayetler gelişir.

Peki bu şikayetler nelerdir? Bir astım hastasında ne gibi şikayetler olur?

Ataklar (krizler) halinde gelen öksürük, nefes darlığı, göğüste baskı hissi, hırıltı-hışıltı gibi şikayetler olur. Belirtiler tekrarlayıcıdır, nöbetler halinde gelir, genellikle gece veya sabaha karşı ortaya çıkar, mevsimsel değişiklikler gösterebilir. Hastalar ataklar arasında kendilerini iyi hissederler. Yakınmalar kendiliğinden veya ilaçlar ile geçer. Egzersiz, soğuk kuru hava, evcil hayvan, parfüm, sigara dumanı, toz, çamaşır suyu gibi irritanlar yakınmaları tetikleyebilir.

Astım sık görülen bir hastalık mıdır?

Tüm dünyada yaklaşık 300 milyon astımlı vardır. Ülkemizde yaklaşık her 100 erişkinden 5-7’i, her 100 çocuktan 13-15’i astımlıdır.

Neden bazı insanlar astım olur?

Astım gelişiminde kişisel ve çevresel faktörlerin etkili olduğu düşünülmektedir. Çevremizde bulunan ve sık karşılaştığımız bazı etkenler (çevresel faktörler), kalıtım (genetik yapı, irsiyet), cinsiyet ve şişmanlık gibi bireyin kendisine ve ailesine ait faktörlerle (kişisel faktörler) birlikte kişilerde astımın ortaya çıkmasını sağlar.

Astım tanısı nasıl konur?

Bireyi hekime götüren belirtiler ve bireye ait tıbbi öykü tanı aşamasının ilk basamağını oluşturur. Öyküde önemli noktalar şu şekilde özetlenebilir:
• Belirtilerin (öksürük, nefes darlığı, göğüste baskı hissi, hışıltılı solunum) tekrarlayıcı olması
• Ataklar dışında bireyin kendini iyi hissetmesi
• Belirtilerin özellikle gece veya sabaha karşı olması
• Bireye özgü alerjen ya da iritanlar ile belirtilerin ortaya çıkması
• Egzersiz sonrası öksürük ya da hışıltılı solunum olması
• Soğuk algınlığının “göğsüne iniyor” olması
• Belirtilerin kendiliğinden ya da uygun astım tedavisi ile düzelmesi
• Ailesinde astım veya alerjik hastalık öyküsünün bulunması
Astım hastalığını ortaya çıkarabilecek bir kan tahlili yoktur. Röntgen bulguları genellikle normaldir. Solunum fonksiyonu cihazları ile nefes ölçümleri (ilaçlı-ilaçsız) yapılarak tanı kesinleşebilir veya hastalığın ağırlığı belirlenebilir.

Astım nasıl tedavi edilir?

Astım tedavisinin amacı hava yollarındaki mikrobik olmayan iltihabın ilerlemesinin engellenmesi ve iyileştirilmesidir. Bu hedeflere ulaşabilmek için tedavinin bileşenlerini aşağıdakiler oluşturur:
• Hasta/hekim işbirliğinin geliştirilmesi,
• Risk faktörlerine maruziyetin tanımlanması ve azaltılması,
• Astımın değerlendirilmesi ve tedavisi, eşlik eden hastalıkları ortaya konması ve tedavisi, tıbbi tedavinin izlenmesi
Astım tedavisinde kullanılan ilaçların hemen tümü nefesle alınan ilaçlardır. Bu şekilde ilaç akciğere daha hızlı, istenilen dozda ulaşır ve yan etkilerinden kaçınılmış olur. Kullanılan ilaçlar iki gruptur:
• Astımı Kontrol edici ilaçlar: Esas olarak hava yollarındaki mikrobik olmayan iltihap üzerine etkili ilaçlardır. Bu ilaçların etkileri yavaş ortaya çıktığından ve kesildiğinde iltihap tekrar ettiğinden astım hastalığının kontrol altında tutulabilmesi için her gün ve uzun süreli (doktor tarafından kesilene kadar) kullanılması gereklidir.
• Rahatlatıcı ilaçlar: Kullanıldığında hızla etki ederek hava yolundaki kasların kasılmasını azaltan, hava yollarını genişleten ve buna bağlı belirtileri (nefes darlığı, hırıltılı solunum, göğüste baskı hissi) gideren ve düzenli değil sadece gerektiğinde kullanılan ilaçlardır.

Korunmak için ne yapılmalı?

Astım belirtilerini tetikleyen risk faktörleri bireylere özgü olarak tanımlanmalı ve bu faktörlere maruz kalmaktan kaçınarak ya da en azından maruziyeti azaltarak astım belirtileri ve ataklarının gelişmesini önlemeye yönelik önlemler alınmalıdır. Hastanın eğer varsa alerjisi olduğu şeylere maruziyet kesilmelidir. Astımlı hasta sigara içmemelidir ve sigara dumanına maruziyetten kaçınmalıdır.

Hastalığın takibi nasıl yapılır?

Her hasta güncel tedavi planı, bu tedaviye uyum ve astım kontrol düzeyinin belirlenmesi açısından düzenli olarak değerlendirilmelidir. Muayene ve değerlendirmelerin sıklığı astımın başlangıçtaki şiddetine göre değişir. Tipik olarak hastalar ilk tedavi başlandıktan sonra 1-3 ay arasında ve daha sonra her 3-4 ayda bir değerlendirilmelidir.